Vergi Mükellefiyeti Bulunmayan Gerçek Kişilerden Alınan Fason Ayakkabı Üretim Hizmetlerinde Vergisel Uygulamalar ve Belge Düzeni

Tarih : 21.07.2026 Sayı : 2026/60

1. AMAÇ VE KAPSAM Ayakkabı sektöründe üretimin belirli aşamalarının vergi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişilere fason olarak yaptırılması uygulamada sıkça karşılaşılan bir üretim modelidir. Bu kapsamda saya dikimi, kesim, montaj, yapıştırma, taban takma ve benzeri üretim işlemlerinde uygulanacak belge düzeni ile vergisel yükümlülüklerin doğru belirlenmesi önem taşımaktadır. Bu sirkülerde; vergi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişilerden alınan fason ayakkabı üretim hizmetlerinin hangi şartlarda gider pusulası ile belgelendirilebileceği, söz konusu ödemelerin gelir vergisi stopajı, katma değer vergisi ve sosyal güvenlik mevzuatı yönünden sonuçları ile uygulamada karşılaşılabilecek vergisel riskler ele alınmaktadır. Vergisel değerlendirmede esas olan, düzenlenen belgenin adı değil, taraflar arasındaki hukuki ve fiilî ilişkinin niteliğidir. Bu nedenle, yalnızca gider pusulası düzenlenmiş olması hizmeti sunan kişinin vergiden muaf esnaf olarak kabul edilmesi için yeterli değildir. Her somut olayda faaliyetin sürekliliği, üretim organizasyonu, taraflar arasındaki bağımlılık ilişkisi ve hizmetin yürütülme şekli birlikte değerlendirilerek işlemin gider pusulası, fatura veya ücret hükümleri kapsamında belgelendirilmesi gerektiği belirlenmelidir. 2. HUKUKİ ALTYAPI VE MEVZUAT DEĞERLENDİRMESİ 2.1. Gider Pusulasının Hukuki Niteliği 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 234 üncü maddesi uyarınca gider pusulası; vergi mevzuatı gereğince fatura veya benzeri belge düzenleme yükümlülüğü bulunmayan gerçek kişilerden mal veya hizmet temin edilmesi halinde, işlemin belgelendirilmesi amacıyla alıcı tarafından düzenlenen ve fatura yerine geçen resmi bir belgedir. Ancak gider pusulasının fatura hükmünde olması, hizmeti sunan kişinin gerçekte vergi mükellefi olması gerektiği durumlarda bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla belgenin usulüne uygun düzenlenmiş olması tek başına işlemin vergi mevzuatına uygun olduğu anlamına gelmez. İşlemin gerçek mahiyeti ile hizmeti sunan kişinin hukuki statüsü ayrıca değerlendirilmelidir. Gider pusulası düzenlenirken özellikle aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir: ➢ Belge, Vergi Usul Kanununda öngörülen süreler içerisinde düzenlenmelidir. ➢ Hizmeti sunan kişinin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası ve adres bilgileri eksiksiz olarak yer almalıdır. ➢ Yapılan işin niteliği, miktarı, brüt hizmet bedeli, varsa gelir vergisi kesintisi ve net ödeme tutarı açık şekilde gösterilmelidir. ➢ Düzenlenen belge hizmeti sunan kişiye imzalatılmalı ve bir nüshası kendisine verilmelidir. ➢ e-Belge uygulamasına dahil olan mükelleflerin, Gelir İdaresi Başkanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde e-Gider Pusulası düzenlemeleri gerekmektedir. 2.2. Faaliyetin Sürekliliği ve Ticari Kazanç Açısından Değerlendirme Gelir Vergisi Kanunu uygulamasında bir faaliyetin ticari kazanç kapsamında değerlendirilmesinde en önemli ölçütlerden biri, faaliyetin devamlılık göstermesidir. Aynı gerçek kişinin fason üretim işini belirli bir organizasyon içinde sürekli olarak yürütmesi, düzenli gelir elde etmesi ve üretim faaliyetini ticari bir faaliyet niteliğinde sürdürmesi halinde, bu faaliyetin ticari kazanç olarak değerlendirilmesi söz konusu olabilecektir. Bu durumda hizmeti sunan kişinin gelir vergisi mükellefiyeti tesis ettirmesi, gerekli vergisel yükümlülüklerini yerine getirmesi ve sunduğu hizmetler için fatura düzenlemesi gerekmektedir. Buna karşılık, devamlılık arz eden bir faaliyetin gider pusulası ile belgelendirilmeye devam edilmesi; hem hizmeti sunan kişi yönünden kayıt dışı faaliyet iddiasına hem de hizmeti alan işletme yönünden giderin tevsiki ve belge düzeni bakımından vergisel eleştirilere neden olabilecektir. 2.3. Esnaf Muaflığı Hükümlerinin Uygulanması Gelir Vergisi Kanunu'nun 9 uncu maddesinde düzenlenen esnaf muaflığı, Kanunda belirtilen faaliyetlerin ve şartların birlikte gerçekleşmesi halinde uygulanabilen istisnai bir düzenlemedir. Bu nedenle her olayda muafiyet şartlarının fiilen mevcut olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Ev ortamında gerçekleştirilen üretim faaliyetlerinde muafiyetten yararlanılabilmesi için genel olarak; ➢ bağımsız bir işyeri açılmaması, ➢ sanayi tipi veya seri üretime imkan veren makine ve ekipman kullanılmaması, ➢ ücretli işçi çalıştırılmaması, ➢ Kanunda belirtilen faaliyet kapsamında üretim yapılması, ➢ faaliyetin gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerine bağımlılık oluşturacak şekilde yürütülmemesi gerekmektedir. 3. HİZMET İLİŞKİSİNİN NİTELİĞİNE GÖRE BELGE DÜZENİNİN BELİRLENMESİ Vergi uygulamalarında kullanılacak belgenin türü, tarafların tercihine göre değil, hizmet ilişkisinin gerçek niteliğine göre belirlenmelidir. Bu nedenle fason ayakkabı üretim hizmeti sunan gerçek kişinin çalışma şekli, faaliyetin sürekliliği, ekonomik bağımsızlığı ve taraflar arasındaki hukuki ilişki birlikte değerlendirilerek uygun belgelendirme yöntemi tespit edilmelidir. Aşağıdaki tabloda, uygulamada karşılaşılabilecek başlıca çalışma modelleri ile bu modellere göre kullanılabilecek belge türleri özetlenmiştir. Fiilî Çalışma Şekli Düzenlenmesi Gereken Belge Vergisel Değerlendirme Gerçek kişinin kendi organizasyonu içerisinde, birden fazla müşteriye bağımsız olarak sürekli fason üretim hizmeti sunması Fatura / e-Arşiv Fatura Faaliyet ticari kazanç kapsamında değerlendirilmeli, ilgili kişinin vergi mükellefiyeti tesis edilerek fatura düzenlemesi sağlanmalıdır. Hizmetin işletmenin emir ve talimatları doğrultusunda, üretim planı ve denetimi altında, ekonomik ve hukuki bağımlılık içinde yerine getirilmesi Ücret Bordrosu ve SGK Bildirimi Çalışma ilişkisinin hizmet akdi niteliğinde olduğu durumlarda ücret hükümleri ile sosyal güvenlik mevzuatı uygulanmalıdır. Parça başı veya evde çalışma tek başına bağımsız çalışma sonucunu doğurmaz. Tek seferlik veya süreklilik arz etmeyen, organizasyon oluşturmayacak nitelikte hizmet sunulması Gider Pusulası İşlemin arızi nitelikte olup olmadığı somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmeli ve gerekli şartların sağlanması halinde gider pusulası düzenlenmelidir. Gelir Vergisi Kanunu'nun 9 uncu maddesinde düzenlenen esnaf muaflığı şartlarının fiilen sağlanması Gider Pusulası Muafiyet şartlarının somut bilgi ve belgelerle tevsik edilmesi ve Gelir Vergisi Kanunu'nun 94 üncü maddesi kapsamında uygulanması gereken gelir vergisi kesintisinin doğru şekilde hesaplanması gerekmektedir. Belge düzeninin belirlenmesinde yalnızca tarafların beyanı veya düzenlenen evrak esas alınmamalı; işin yürütülme şekli, üretim organizasyonu, taraflar arasındaki bağımlılık ilişkisi ve faaliyetin sürekliliği birlikte değerlendirilmelidir. Vergi incelemelerinde de işlemin hukuki görünümünden ziyade fiilî durum esas alınmakta olup, uygun olmayan belge düzeni hem hizmeti sunan kişi hem de hizmeti alan işletme açısından vergisel ve sosyal güvenlik yönünden çeşitli riskler doğurabilmektedir. 4. VERGİSEL UYGULAMALAR 4.1. Gelir Vergisi Stopajı Uygulaması Vergiden muaf esnaf kapsamında değerlendirilen gerçek kişilere yapılan ödemeler, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 94 üncü maddesi uyarınca gelir vergisi tevkifatına tabidir. Tevkifat yükümlülüğü, ödemeyi yapan kişi veya kurumlara ait olup, kesinti nakden veya hesaben ödeme yapıldığı tarihte gerçekleştirilir ve ilgili döneme ait Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi ile beyan edilerek yasal süresi içinde ödenir. Uygulanacak stopaj oranı, yapılan ödemenin niteliğine göre değişmekte olup, Gelir Vergisi Kanunu'nun 9 uncu maddesi kapsamında vergiden muaf esnafa yapılan ödemelerde aşağıdaki esaslar dikkate alınmalıdır. Ödemenin Niteliği Gelir Vergisi Kesinti Oranı Değerlendirme GVK'nın 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (6) ve (8) numaralı bentlerinde sayılan emtianın bedeli ile bu emtianın imaline yönelik hizmet bedelleri %2 İndirimli oran yalnızca Kanunda sayılan emtia ve üretim faaliyetleri bakımından uygulanabilir. Hurda mal alımları %2 Hurda teslimlerine ilişkin olup, fason üretim hizmetleri bu kapsamda değerlendirilmez. Muaf esnaftan yapılan diğer mal alımları %5 Hizmet bedellerinden ayrı olarak değerlendirilmesi gerekir. Muaf esnafa yapılan diğer hizmet ödemeleri ile mal ve hizmet bedelinin ayrıştırılamadığı %10 Kanunda özel olarak %2 oranına tabi tutulmayan hizmet işlemler ödemelerinde genel tevkifat oranı uygulanır. Gelir vergisi stopaj oranının belirlenmesinde yalnızca yapılan işin "fason üretim" olarak adlandırılması yeterli değildir. Özellikle ayakkabı üretimine ilişkin hizmetlerde, ödemeye konu işin Gelir Vergisi Kanunu'nun 9 uncu maddesinin (6) ve (8) numaralı bentlerinde sayılan emtianın imaline yönelik hizmet kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği somut olayın özelliklerine göre ayrıca incelenmelidir. Bu nedenle, vergiden muaf esnafa yaptırılan her fason üretim işi için doğrudan %2 oranında gelir vergisi kesintisi uygulanması doğru bir yaklaşım olmayabilir. Yanlış stopaj oranı uygulanması halinde, eksik vergi kesintisinden doğan sorumluluk ödeme yapan kişi veya kuruma ait olabileceğinden, işlem bazında hukuki değerlendirme yapılması önem arz etmektedir. 4.2. Katma Değer Vergisi Yönünden Değerlendirme Vergi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişilerden alınan fason üretim hizmetlerinde katma değer vergisi uygulaması, hizmeti sunan kişinin vergisel statüsüne göre farklılık göstermektedir. Bu nedenle öncelikle hizmeti sunan kişinin Gelir Vergisi Kanunu kapsamında vergiden muaf esnaf olup olmadığı veya ticari kazanç kapsamında mükellefiyet tesis ettirmesinin gerekip gerekmediği tespit edilmelidir. a) Vergiden Muaf Esnaftan Alınan Hizmetler Gelir Vergisi Kanunu'nun 9 uncu maddesi kapsamında vergiden muaf esnaf tarafından gerçekleştirilen teslim ve hizmetler, Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 17/4-a maddesi uyarınca KDV'den istisnadır. Bu nedenle gider pusulasında katma değer vergisi hesaplanmaz ve hizmeti alan işletme açısından indirilecek KDV söz konusu olmaz. b) Fiilen Ticari Faaliyet Niteliği Taşıyan Hizmetler Gerçekte devamlılık arz eden ticari faaliyetin, vergi mükellefiyeti tesis ettirilmeksizin gider pusulası ile belgelendirilmesi, işlemi KDV yönünden geçerli hale getirmez. Böyle bir durumda hizmeti sunan kişi bakımından gelir ve katma değer vergisi yönünden mükellefiyet ve vergilendirme riski doğabileceği gibi, hizmeti alan işletme açısından da belgenin ispat gücü, giderin tevsiki ve kayıt düzeni yönünden eleştiri konusu oluşabilecektir. c) Vergi Mükellefi Fason Üreticilerden Alınan Hizmetler Fason üretim hizmetinin vergi mükellefi tarafından sunulması halinde, hizmet bedeli için Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun olarak fatura düzenlenmesi ve genel esaslara göre katma değer vergisi hesaplanması gerekmektedir. Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği uyarınca, ana hammadde ve yardımcı malzemelerin hizmeti alan tarafından temin edildiği fason ayakkabı dikim işlerinde hesaplanan KDV'nin 7/10'u alıcı tarafından kısmi tevkifat kapsamında sorumlu sıfatıyla beyan edilmektedir. Ancak kısmi tevkifat uygulanabilmesi için ilgili yılda geçerli fatura düzenleme sınırının aşılması ve Tebliğde öngörülen diğer şartların birlikte sağlanması gerekmektedir. Öte yandan, tevkifat uygulaması esas itibarıyla ayakkabı, terlik ve çizme dikimine yönelik fason hizmetleri kapsamaktadır. Üretim sürecinin yalnızca belirli bir aşamasına ilişkin yapıştırma, taban takma, kalıplama, montaj veya benzeri işlemlerde ise hizmetin Tebliğ kapsamına girip girmediği, işin mahiyetine göre ayrıca değerlendirilmelidir. 4.3. Ödemelerin Banka Aracılığıyla Yapılması Vergi mevzuatında öngörülen tevsik zorunluluğu kapsamında, belirlenen parasal sınırı aşan mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemelerin banka veya diğer aracı finansal kurumlar vasıtasıyla gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu zorunluluk bakımından işlemin tek seferde veya parçalara bölünerek ödenmiş olması önem taşımamakta olup, aynı işlem veya sözleşmeye ilişkin toplam bedel esas alınmaktadır. Uygulamada ispat gücünün artırılması amacıyla, tutarına bakılmaksızın tüm ödemelerin gider pusulasında bilgileri yer alan hizmeti sunan kişinin kendi adına kayıtlı banka hesabına yapılması uygun olacaktır. Ayrıca banka dekontlarında gider pusulasının tarih ve numarası, hizmet dönemi ile yapılan işin niteliğine ilişkin açıklamalara yer verilmesi, olası vergi incelemelerinde işlemin tevsiki açısından önem arz etmektedir. 4.4. Sosyal Güvenlik ve Ücret Yönünden Değerlendirme Fason üretim hizmeti sunan kişinin çalışmasını işletmenin emir ve talimatları doğrultusunda yürütmesi, üretim programına bağlı olarak faaliyet göstermesi, ekonomik açıdan işletmeye bağımlı bulunması ve esasen işgücünü işletmenin kullanımına sunması halinde ilişkinin hizmet akdi kapsamında değerlendirilmesi mümkündür. Bu durumda, yapılan ödemenin gider pusulası ile belgelendirilmiş olması tek başına ilişkinin bağımsız hizmet niteliğinde olduğunu göstermez. Çalışmanın ev ortamında gerçekleştirilmesi veya parça başına ücret ödenmesi de hizmet akdinin varlığını ortadan kaldıran unsurlar olarak kabul edilmemektedir. Dolayısıyla fiilî ilişkinin ücret niteliğinde olduğunun tespit edilmesi halinde; gelir vergisi stopajı, sigorta primi, işçilik alacakları ve sosyal güvenlik mevzuatından doğan yükümlülükler yönünden gerekli işlemlerin yerine getirilmesi gerekmekte olup, gider pusulası düzenlenmiş olması bu sorumlulukları ortadan kaldırmamaktadır. 5. UYGULAMADA VERGİSEL RİSKLERİN AZALTILMASINA YÖNELİK KONTROL SÜRECİ Vergi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişilerden fason üretim hizmeti temin edilmesi halinde, işlemlerin yalnızca gider pusulası düzenlenmesiyle sınırlı görülmemesi; hizmet ilişkisinin başından ödemenin tamamlanmasına kadar bütün aşamaların belgelendirilmesi gerekmektedir. Olası vergi incelemelerinde işlemin gerçekliğinin ispatı açısından aşağıdaki kontrol adımlarının uygulanması tavsiye edilir. 5.1. Hizmeti Sunan Kişinin Ön Değerlendirmesi İş ilişkisinin kurulmasından önce hizmeti sunan kişiye ilişkin temel bilgiler doğrulanmalıdır. Bu kapsamda; iş ilişkisinin kurulmasından önce hizmeti sunan kişinin T.C. kimlik ve adres bilgileri, banka hesap bilgileri, vergi mükellefiyeti durumu, varsa Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi, üretimin gerçekleştirildiği yer, kullanılan makine ve ekipmanın niteliği, başka kişi veya firmalara hizmet verip vermediği ile yanında işçi çalıştırıp çalıştırmadığı hususları gerekli bilgi ve belgeler çerçevesinde değerlendirilmelidir. 5.2. Çalışma İlişkisinin Analizi Belge düzeni belirlenmeden önce taraflar arasındaki hukuki ilişkinin niteliği değerlendirilmelidir. Çalışma ilişkisinin değerlendirilmesinde; faaliyetin sürekliliği, hizmeti sunan kişinin bağımsız hareket edip etmediği, üretim sürecinin işletme tarafından yönetilip yönetilmediği, çalışma zamanı üzerindeki tasarruf yetkisi, üretim riskinin kime ait olduğu, makine ve ekipman mülkiyeti, hammaddenin kim tarafından temin edildiği ile taraflar arasındaki ekonomik bağımlılık düzeyi birlikte dikkate alınmalıdır. 5.3. Yazılı Sözleşme Düzenlenmesi Taraflar arasındaki hukuki ilişkinin açık şekilde ortaya konulabilmesi amacıyla yazılı sözleşme yapılması önerilir. Sözleşmede en az; yaptırılacak işin kapsamı, birim fiyat ve ödeme koşulları, hammadde ve yardımcı malzemelerin mülkiyeti, sevk ve teslim usulleri, kabul edilebilir fire oranları, ayıplı üretime ilişkin tarafların sorumlulukları, kalite standartları ile teslim süreleri açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde düzenlenmelidir. Sözleşme hükümlerinin fiilî uygulamayla uyumlu olması ayrıca önem taşımaktadır. 5.4. Malzeme Hareketlerinin Belgelendirilmesi Fason üretim amacıyla gönderilen hammadde veya yarı mamullerin sevki, Vergi Usul Kanunu hükümleri çerçevesinde sevk irsaliyesi veya e-İrsaliye ile belgelendirilmelidir. Sevk belgelerinde, malzemelerin fason üretim amacıyla gönderildiği açıkça belirtilmeli; mümkün olduğunca üretim emri numarası, model bilgisi ve miktar gibi açıklayıcı bilgilere yer verilmelidir. 5.5. Üretim ve Teslim Sürecinin Tevsiki Üretimin tamamlanmasından sonra teslim edilen mamuller ile varsa kusurlu ürün, fire ve iade miktarları kayıt altına alınmalıdır. Düzenlenecek teslim tutanaklarının üretim emirleri ve sevk belgeleriyle uyumlu olması, hizmetin fiilen gerçekleştirildiğinin ispatı açısından önem arz etmektedir. 5.6. Belge Düzeni ve Vergisel Yükümlülüklerin Yerine Getirilmesi İşlemin hukuki niteliğine göre kullanılacak belge türü belirlendikten sonra, gider pusulası düzenlenmesi gereken hallerde belge Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun olarak düzenlenmeli, uygulanması gereken gelir vergisi stopajı doğru oranda hesaplanmalı ve belge hizmeti sunan kişiye imzalatılmalıdır. 5.7. Ödeme ve Belge Arşivleme Hizmet bedelinin net tutarı, mümkün olduğunca hizmeti sunan kişinin kendi adına kayıtlı banka hesabına ödenmeli; yapılan gelir vergisi kesintileri yasal süresinde beyan edilerek ödenmelidir. Gider pusulası, banka dekontları, üretim emirleri, sevk belgeleri, teslim tutanakları ve diğer destekleyici belgelerin aynı işlem dosyasında muhafaza edilmesi, olası vergi incelemelerinde işlemin ispatı bakımından önemli bir güvence sağlayacaktır. 6. GİDER PUSULASINDA YER ALMASI TAVSİYE EDİLEN BİLGİLER Her ne kadar Vergi Usul Kanunu gider pusulasının zorunlu unsurlarını belirlemiş olsa da, uygulamada doğabilecek ihtilafların önlenmesi amacıyla aşağıdaki bilgilerin de belgede yer alması faydalı olacaktır: ➢ Belgeyi düzenleyen işletmenin unvanı, vergi dairesi, vergi kimlik numarası ve adres bilgileri, ➢ Hizmeti sunan kişinin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası, yerleşim adresi ve banka hesap bilgileri, ➢ Belgenin düzenlenme tarihi ve sıra numarası ile elektronik ortamda düzenlenmesi halinde doğrulama bilgileri, ➢ İlgili üretim emri, sözleşme ve sevk irsaliyesine ilişkin tarih ve numaralar, ➢ Yapılan hizmetin ayrıntılı açıklaması, model bilgisi, üretim aşaması, teslim edilen miktar, birim fiyat ve toplam hizmet bedeli, ➢ Uygulanan gelir vergisi stopajının yasal dayanağı, oranı ve kesinti tutarı ile net ödenecek tutar, ➢ Hizmeti sunan kişinin işi belirtilen şartlarda tamamladığını ve belge nüshasını teslim aldığını gösteren imza ve beyanı. 6.1. Gider Pusulası İçin Örnek İşlem Açıklaması "11.06.2026 tarih ve SVI2026000002355 sayılı sevk irsaliyesi kapsamında fason üretim amacıyla teslim edilen malzemeler kullanılarak, ÜE-2026/184 numaralı üretim emrine istinaden 10.000 çift Model X ayakkabıya ilişkin saya dikim hizmeti gerçekleştirilmiştir. Hizmet bedeli 10.000 çift × 100,00 TL olmak üzere toplam 1.000.000,00 TL'dir." 7. Örnek Gelir Vergisi Stopajı Hesaplaması Aşağıdaki hesaplamalar, hizmeti sunan kişinin Gelir Vergisi Kanunu'nun 9 uncu maddesi kapsamında vergiden muaf esnaf olduğu varsayımıyla hazırlanmıştır. Muafiyet şartlarının fiilen sağlanmadığı durumlarda gider pusulası düzenlenmesi ve bu stopaj oranlarının uygulanması uygun olmayacaktır. Açıklama %2 Stopaja Tabi İşlem %10 Stopaja Tabi Hizmet Açıklama Brüt hizmet bedeli 125.000,00 TL 125.000,00 TL KDV hesaplanmaz Gelir vergisi kesintisi 2.500,00 TL 12.500,00 TL GVK md. 94/13 Net ödenecek tutar 122.500,00 TL 112.500,00 TL Banka aracılığıyla ödenir ➢ Örnek Muhasebe Kaydı Vergiden muaf esnaftan alınan ve %10 gelir vergisi stopajına tabi 125.000,00 TL tutarındaki fason üretim hizmetine ilişkin örnek muhasebe kaydı aşağıdaki şekilde yapılabilir. Hesap Borç (TL) Alacak (TL) 730 Genel Üretim Giderleri (veya işletmenin maliyet sistemine göre ilgili üretim hesabı) 125.000,00 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 12.500,00 320 Satıcılar (veya 336 Diğer Çeşitli Borçlar) 112.500,00 8. VERGİSEL RİSK GÖSTERGELERİ Vergi incelemelerinde, gider pusulası ile belgelendirilen fason üretim hizmetlerinin gerçek mahiyetinin tespitinde işlemin fiilî özellikleri esas alınmaktadır. Aşağıda yer verilen hususlar, uygulamada vergi ve sosyal güvenlik yönünden risk oluşturabilecek başlıca göstergelerdir. Risk Göstergesi Olası Vergisel Sonuç Aynı gerçek kişiye uzun süre boyunca düzenli ve tekrarlayan ödemeler yapılması Faaliyetin ticari kazanç kapsamında değerlendirilmesi veya hizmet akdi iddiasının gündeme gelmesi Hizmetin yalnızca tek bir işletme adına yürütülmesi Ekonomik bağımlılık nedeniyle esnaf muaflığı şartlarının tartışmalı hale gelmesi Üretim sürecinin, çalışma saatlerinin veya günlük üretim miktarının işletme tarafından belirlenmesi Ücret ilişkisi ve 5510 sayılı Kanun kapsamında 4/1-a sigortalılığı yönünden risk oluşması Üretimde sanayi tipi makine kullanılması veya üçüncü kişilerin çalıştırılması Esnaf muaflığı şartlarının ihlal edildiği yönünde değerlendirme yapılabilmesi Gider pusulasında hizmetin genel ifadelerle açıklanması Hizmetin kapsamı ve bedelinin ispatında yetersizlik nedeniyle belge düzeninin eleştirilmesi Üretim emri, sevk irsaliyesi veya teslim tutanaklarının bulunmaması Hizmetin fiilen yerine getirildiğinin ispatında güçlük yaşanması Hizmet bedelinin elden veya hizmeti sunan kişi dışında bir hesaba ödenmesi Tevsik yükümlülüğünün ihlali ve işlemin gerçekliği konusunda vergisel risk oluşması Tüm fason hizmet ödemelerinde değerlendirme yapılmaksızın %2 stopaj uygulanması Eksik gelir vergisi tevkifatı nedeniyle vergi aslı, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi riski 9. KURUMSAL UYGULAMA VE İÇ KONTROL ÖNERİLERİ Vergisel ve hukuki risklerin azaltılabilmesi amacıyla işletmelerin fason üretim hizmetlerine ilişkin yazılı politika ve kontrol mekanizmaları oluşturması tavsiye edilmektedir. Bu kapsamda aşağıdaki uygulamalar benimsenebilir: 1. Süreklilik arz eden ve bağımsız şekilde faaliyet gösteren fason üreticilerden vergi mükellefiyeti tesis ettirmeleri ve hizmetlerini fatura düzenlemek suretiyle belgelendirmeleri talep edilmelidir. 2. İşletmenin emir ve talimatları doğrultusunda çalışan, ekonomik ve hukuki bağımlılık içerisinde bulunan kişilerin çalışma ilişkisi ücret hükümleri kapsamında değerlendirilmeli ve gerekli SGK bildirimleri yapılmalıdır. 3. Gider pusulası uygulaması, yalnızca Gelir Vergisi Kanunu kapsamında vergiden muaf esnaf niteliği taşıyan kişilerden veya arızi nitelikteki işlemlerden yapılan alımlarla sınırlı tutulmalıdır. 4. Esnaf muaflığına dayanılarak işlem tesis edilmesi halinde, muafiyet şartları işe başlanmadan önce ve belirli dönemlerde yeniden gözden geçirilmeli; vergi muafiyeti belgesi ile birlikte fiilî çalışma düzenini ortaya koyan bilgi ve belgeler muhafaza edilmelidir. 5. Ayakkabı üretiminin saya dikimi dışındaki fason üretim aşamalarında, KDV tevkifatı ve diğer vergisel yükümlülüklerin işlem bazında ayrıca değerlendirilmesi sağlanmalıdır. 6. Süreklilik arz eden veya yüksek tutarlı fason üretim modelleri oluşturulmadan önce, uygulanacak vergisel işlemler konusunda Gelir İdaresi Başkanlığından özelge talep edilmesi değerlendirilmeli ve süreç buna göre planlanmalıdır. 10. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Vergi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişilerden fason ayakkabı üretim hizmeti alınmasında uygulanacak vergisel işlemler, düzenlenen belgenin türünden ziyade iş ilişkisinin gerçek mahiyetine göre belirlenmelidir. Bu nedenle gider pusulası, yalnızca mevzuatta öngörülen şartların fiilen sağlandığı durumlarda kullanılmalı; faaliyetin ticari nitelik taşıması halinde fatura, hizmet akdi niteliğinde olması halinde ise ücret ve sosyal güvenlik hükümleri uygulanmalıdır. Vergisel risklerin azaltılması amacıyla; taraflar arasındaki ilişkinin doğru değerlendirilmesi, üretim sürecinin ve malzeme hareketlerinin belgelendirilmesi, ödemelerin banka aracılığıyla yapılması ve her işlemin kendi özellikleri dikkate alınarak vergisel yükümlülüklerinin belirlenmesi önem taşımaktadır. Sonuç olarak, fason üretim hizmetlerinde şekli belge düzeninden ziyade işlemin gerçek mahiyetine uygun hareket edilmesi, vergi mevzuatına uyumun sağlanması ve olası ihtilafların önlenmesi açısından temel yaklaşım olmalıdır. Kaynaklar ➢ 93 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ➢ 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ➢ 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu ➢ 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ➢ Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği (Güncel) ➢ 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ve ilgili e-Belge düzenlemeleri (Güncel) ➢ Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesi uyarınca uygulanacak gelir vergisi tevkifat oranlarına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararları ➢ Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan esnaf muaflığı, gider pusulası, belge düzeni ve tahsilat/ödemelerde tevsik zorunluluğuna ilişkin güncel düzenlemeler ve özelgeler ➢ Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yayımlanan sigortalılık statülerine ilişkin ikincil mevzuat ve rehberler Bilgilerinize sunarız. Saygılarımızla. (*) Sirkülerimizde yer verilen açıklamalar sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tereddüt edilen hususlarda kesin işlem tesis etmeden önce konusunda uzman bir danışmandan görüş ve destek alınması tavsiyemiz olup; sadece sirkülerimizdeki açıklamalar dayanak gösterilerek yapılacak işlemler sonucunda doğacak zararlardan müşavirliğimiz sorumlu olmayacaktır. (**) Sirkülerimiz hakkında, görüş, eleştiri ve sorunlarınız için aşağıdaki bilgileri yer alan uzmanlarımıza yazabilirsiniz. Tolga ÇELİK Vergi Direktörü Yeminli Mali Müşavir Erol ÇAĞLAYAN Kurucu – Yönetim Kurulu Başkanı Yeminli Mali Müşavir